کوهستان وکوهدامن

شهید امیر حبیب الله خادم دین رسول الله فرزند امین الله خان نواده عبدالله خان در در اول ماه محرم سال 1308 هجری قمری مطابق 25 اسد سال 1269 برابر با اگست 1890 در منطقه کاریز کامل بیگ قریه پشت ده ولسوالی کلکان تولد شد.
در سن هفت سالگی شامل مدرسه ی کلکان گردید که در آن زمان تدریس در صفه زیر درخت تنومند پنجه چنار در محوطه باغ زیارت خواجه عبدالصمد ولی صورت میگرفت.
اما از بخت نا سازگار بعد از چند سال تعلیم, معلم ایشان یکتن از رفقای هم صنف او را بسیار لت وکوب کرد که باعث خشم و طغیان حبیب الله نوجوان گردید.
چون این فرزند دلیر و عیارمنش , در مدرسه علاوه از دروس معمول وقت درس مردانگی وعیاری را نیز بطور خود انگیخته می آموخت وروح سرکش وعدالت خواهانه او هیچ ظلم واستبداد را نمی پذیرفت لت وکوب رفیق نزدیکش توسط معلم وی روح رقیق وحساس او را جریحه دار گردانید وبر وی تاثیر بسیار منفی گذاشت که دو رفیق با تصمیم هم مدرسه را ترک نمودند.
با وصف آنکه پدرش بمثابه یک شخصیت علم دوست ومعارف پرور, همواره فرزند سرکشش را جهت رفتن به مکتب تشویق میکرد.
اما تشویق ها وتوصیه های پدر بالای این نوجوان مصمم اثر گذار واقع نشد وفقط با پدر موافقه نمود که تعلیم خصوصی علوم دینی را نزد ملا امام مسجد در قریه پشت ده ادامه دهد.
امیر در میان سایر نوجوان های هم سن وسالش روز تا روز از لحاظ فزیکی بزرگتر وتنومند تر میگردید وموازی با رشد فزیکی نسبت به سایر دوستان هم بازی اش تیز هوش تر وفرزانه تر بار می آمد.
و روح وروانش در راه شهامت و مردانگی مردان بزرگ تاریخ سیر تکاملی را می پیمود. در کلیه تصامیم و برخورد های او نوعی قاطعیت دلیری, و از خود گذری تبارز می یافت که سپس در ایام جوانی رفقا وهم دیارانش نسبت به شخصیت او احترام زیاد میداشتند. او را لالا خطاب می کردند. از آنجاییکه مقدرات الهی در وجود او افکار وتمایلات غرور آمیز و بلند پروازنه را به ودیعه گذاشته بود.
به حکم روحیه عدالت پسندانه ومبارزه جویانه اش با ظالمان وسود جویان میانه خوبی نداشت وگهگاهی در مقابل آنها رفقایش را نیز سبق عیاری و جوانمردی میداد که چطور با بینوایان واشخاص ناتوان همدردی ویاری نمایند.
سرشت انسان دوستی , فقیر نوازی وعیارمنشانه ی حبیب الله (لالا) موجبات خوبی را برای استحکام موقف وشخصیت اجتماعی او فراهم گردانید.
تا جاییکه همنوایی پیهم او با بینوایان , او را بمثابه یک الگوی مدافع از مظلومان وستم دیدگان مبدل گردانید ودر هر محلی از کوهدامن هر شخص یا خانواده ایکه مورد تعدید وتظلم افراد زورمند قرار میگرفت چون حکومت محلی به رشوه ستانی وجانبداری از زورمندان وخوانین می پرداخت, پس از خدای متعال مرجع امید چنین اشخاص فقط (لالا) بود ودر حمایه وحفاظت جان و مال خود از او استمداد می جستند.

محمد آصف آهنگ فرزند محمد مهدی خان چنداولی که سرمنشی دربار میر امان الله خان بود وجناب آهنگ یکی از مردان فرهیخته ی عبدالتخواه واستبداد ستیز کشور ما میباشند.
در حالیکه او حبیب الله کلکانی را آخرین عیار و جوانمرد کابل میخواند در مورد وی چنین می نویسد: کاکا سید احمد از متنفذین کابل بود در شهرآرا باغ و منزل خوبی داشت ودر زمان سراجیه و امانیه در صف اعیان بود در دوره امیر حبیب الله خادم دین رسول الله صلی الله علیه وسلم بیکار ولی سابقاً با وی که او را لالا میگفتند, آشنای داشت روزی لالا را در باغ خویش دعوت نمود از دروازه ی باغ تا تختی که بالای جوی آب برای مهمانان زده بود از مخمل گران قیمت پای انداز فرش کرده بود.
حبیب الله وقتی که داخل باغ شد واین پذیرایی را دید, بالای مخمل پا ننهاد وبه کاکا سید احمد گفت:
آغا صاحب, مه آدم غریب استم و پادشاهی از خداست پایندازها را جمع کن.
از این جمله واین برخورد هویدا میگردد که امیر حبیب الله خان کلکانی نه تنها برخوردار از عقاید خارایین دینی بود بلکه شخصیتش در کوره فرهنگ وتمدن وتصوف و عرفان شرق پخته شده بود چنین عجز و چنین شکستگی در اوج قدرت را تنها شخصیت های میتوانند تبارز دهند که ظرفیت های اخلاقی ومعنوی شان در همین فرهنگ شکل گرفته باشد چنانچه موقعیت جغرافیایی اوضاع واحوال خاص ومساعد زمانی ودرایت وشایستگی خود شخصیت ها عوامل سازنده موقف وجایگاه آنها در یک کشور منطقه با جهان میشود برمبنای همین اصل حبیب الله (لالا) نیز در زمانی جاده رشد فزیکی ومعنوی خود را طی میکرد که در بعضی از حصص کشور نارضایتی خاص نسبت به شماری از عملکردهای حکام وقت در میان مردم شکل میگرفت توسعه می یافت وبه نضج وقوام میرسید که بالاخره بنایر اراده خداوند متعال وزمینه های مساعد شهرت حبیب الله (لالا) در نقاط مختلف کشور طنین انداز شد وبر سرزبانها افتاد واز محیط محدود زادگاهش در سطح ملی مطرح گردید تا اینکه قیام های ملی او را بر صدر رهبری خویش کشانید ودر 7 جنوری سال 1929 در راس رهبری قیام کنندگان کابل را تصرف کرد وپس از یک جرگه ی سراسری ایکه به اشتراک هزاران نفر از سراسر کشور در قلعه میرویس الدین (قلعه سرکاری) در قریه کلکان تدویریافت در 18 جنوری سال 1929 از جانب علمای دینی و شخصیت های ملی در میان شوروهلهله مردم بحیث امیر افغانستان انتخاب گردید که (امیر حبیب الله خادم دین رسول الله صلی الله علیه وسلم) لقب گرفت.
او از جنوری الی اکتوبر 1929 برابر با 1307 هجری شمسی به مدت 9 ماه بر افغانستان بحیث امیر حکم راند و پس از اینکه شهر کابل توسط قوای مخالف در محاصره و تحت گلوله های توپ قرار گرفت او به صراحت گفت که نمیخواهد بخاطر حفظ قدرت پادشاهی باعث کشته شدن شهریان مسلمان وشریف کابل گردد.
با پیروی از همین احساس نیک جوانمردانه به سوی جبل السراج عزیمت کرد که بنابر یک موافقه ایکه از جانب مقابل او در قرآن تحریر مهر وامضا گردیده بود و همچنان این تعهد توسط بعضی از شخصیت های روحانی وساطت وتضمین گردیده بود.
با رضایت خودش وترغیب وتضمین روحانیون مذکور به کابل برگشت که این تضمین وتوافق از جانب مقابل رعایت نگردید

«نگارش این بحث مبنی بر آن نیست که از امیر حبیب الله کلکانی روئین تن تاریخ ساخته شود، بلکه مراد آن است تا بنیاد ادعاهای خاکین و برچسپ زدن های دیرین ورشکست گردد. و نیز نمایی از جوهر ذاتی حبیب الله که زیر بار ناسزاگویی های سرداران و دسیسه سازان درباری گور شده بود درخشنده گردد.» تا جایی که تاریخ گواه است آن پدر کوهدامنی نام پسرش را نه «دزد»؛ بلکه حبیب الله انتخاب کرده بود. پس آن پدر بر نسل های آینده این حق را دارد که ازهنگامی که از فرزندش یاد می نمایند، نامش را حبیب الله نوشته کنند. راستش وقتی که مخالفین دربارهای محمدزائییان را که با صد بد نامی و هزاران زشت نامی در تاریخ های درباری و گاه گاه در نگارش های امروزین جلوه گر می شود، می خوانم چندان شگفت زده نمی شوم. چرا؟ چونکه پادشاهان و امیران سده های معاصر میهن در هرروز و هر ماه تلاش کردند که چرخ تاریخ کشور را بر شالودۀ سجل و سوانح شخصی، فامیلی و قومی خویش بنا نمایند تا باشد که هوش و روان خواننده را بسوی خود میلان داده باشند.

اگر بدون پیرایه سخن گفت، این امیران و پادشاهان در هر جا که مخالفین سیاسی خویش را یافتند، از برای کم زدن و زبون نشان دادن آنان، با شیوه های گوناگون به نامردی دست زدند و دشمنان سیاسی خویش را پست، خوارو بی نسب به جهانیان معرفی نمودند. از برای چنین کاری هر امیر و شاه حاتم طائی گردید و خزانه بیت المال گنج بی صاحب گشت. و از خزانۀ بیت المال به کیسه هر تاریخ نگار درباری و به گلوی هر مداح بازاری سکه ها ریخته شد تا تاریخ یکنواخت قومی نوین گردد و سجل امیران رنگین.

برای نمونه، هر گاه به کتاب تاریخ مکاتب و لیسه هایی که در زیر چشمان وزیر معارف وقت سردار محمد نعیم به چاپ میرسید نگاه شود ملاحظه کرده می توانید که در مغزهای نو جوانان دانشجو کوبیده می شد که جوانی که نادر شاه را از پا در آورد، یک غلام بچه بود. و آنهم یک غلام بچه یی که هویت پدر واقعی اش چندان هویدا نیود. با چنین سخنان کینه توزانه و دشمنانه، دربار و درباریان می کوشیدند که در مغزهای دانشجویان شخم زنند و تخم بکارند که گویا انسان پدر داشته و دسترخوان پدر دیده هیچگاه نادر شاه را به آن دنیا گسیل نمی داشت. (با دریغ فراوان ، از قلم دلدادگان و دلبران دربارتا کنون نه خوانده ام که می پرسیدند و یا بپرسند که اگر پدر عبد الخالق چندان معلوم نبود و او بی نسب بود، پس چرا تنها به جهت کردار آن عبد الخالق، پدر، ماما و عموی او پس به پس سر زده شدند و کاسه های سر دوستان عبدالخالق تک تک در کنج زندان ها پوسانیده شد؟) به همین گونه برای سالیان درازی، بلی گویان دربار از برکت بدست آوردن کرسی های سر دولتی ویا از ترس زور گویی سرداران رساله ها نوشتند و کتاب ها چاپ کردند که گویا حبیب الله کوهدامنی «دزد» بود.

برای اینکه حبیب الله کلکانی را بیشتر در دیده ها کم زده باشند، و در تاریخ ناچیز جلوه داده باشند، در گفتگوها نامیدنش «بچه سقو». در نیافتم که سقو بودن چه عیبی داشته است؟ آیا سقوی نمودن هزار بار شایسته تر نمی نماید نسبت به اینکه از برکت آب جبین و آبله دستان مردمان، زندگی طفیلی ارثی شاهانه برای سده ها داشت؟ ندانستم که سقو بودن به مراتب پسندیده تر نمی نمود و نمی نماید نسبت به اینکه چون تیمور شاه زنباره و بسان دوست محمد خان چاکر انگریز و مانند شاه شجاع نوکر فرنگ بود؟

فخر می باید به قناعت آن سقو و«سقوی ها» که با نان جوین و سفرۀ خشکین ساختند لیکن هرگز غذای رنگین در کاسه زرین انگریز نخوردند. نیکا شهرا! که چنین آب آور بلند همت در دامان خود خوابیده دارد.

اگر از جفا هایی که زورگویان به تاریخ کشور روا داشته اند، بگذشت، نکتۀ اساسی در پیش چشمان می استد که بعضی درباریان درنگارش خویش جستان و شتابان داوری نموده و حبیب الله را شتابزده و یکسره «دزد سر گردنه» قلمداد نموده اند. در حالیکه، برخلاف گفتار درباریان محمدزائی و فرزندان، آن انگور پروردۀ کوهدامن «دزد سر گردنه» نبود. روستایی بود و ساده گو، جوانمرد بود و ساده رو، کاکه بود و راست گو، ناخوان بود مگر پخته گو.

بسا ارزش های پای مردی و وفاداری را که خواننده ای خراسانی کنونی در تاریخ تشنه وار جست و جو میکند در کار و کردار حبیب الله می توان سراغ نمود. همان ارزش های ساده مکر نایابی را که بسا شاهان و امیران معاصر کشور کم و بیش فاقدش بوده و برای بدست آوردن ارمان های زیر ناف و سرشکم خراسانیان را بی سواد، زندگی را دوزخ، و خراسان را چو حصار نای زندان تنگ و تاریک نگه داشته بودند.

اگر به راستی در باب آن جوان کوهدامن ـحبیب اللهـ با داد سخن آورد و به چشمان خواننده خاک نزد، هیچ دورانی بهتر از زمان حکومت حبیب الله کلکانی نمی تواند نکتۀ پژوهش جهت ارزیابی شخصیت حبیب الله قرار گیرد. سرشت مرد را در آن روزگار باید به آزمون گرفت که او در روی کرسی قدرت سیاسی کشور زانو زده بود. همان کرسی که از بهر بدست آوردنش یک شهزاده و با سواد (زمان شاه) چشمان برادر خود را کور کرد و دیگری شیرعلی خان در زندان، روان فرزند را نابود کرد و آن دیگری امان الله خان گلوی عم را در ارگ تا دم مرگ توسط عاملان خود فشرد.

بایست دید و ارزیابی کرد که در آن هنگام که حبیب الله بی سواد روی همان کرسی سر خور تکیه زده بود، در مقایسه با دیگر امیران پیشین و پسین، او چگونه فرمانروایی کرد!؟ آنگاه در باب حبیب الله در دادگاه تاریخ میتوان سنگین و همه جانبه سخن آورد و بنیادین بی طرفانه نگاشت.

با در نظر داشت این اصل که حبیب الله که درب مکتب ندیده و از اندیشۀ خیلی پخته و دید رسته برخوردار نبوده، روش بسا کارکردهایش و شیوۀ کشورداری اش به یک کاکۀ خراسانی همسان می نماید. به گونۀ نمونه، نگاه شود به خوی و رفتار آن کوهدامنی: همان صفت از خودگذری، داشتن وفا، نگه داشت حرمت زنان و پاس سخن پروردگار داشتن که پله به پله و کتاب به کتاب در ادبیات فارسی درج است در کردار حبیب الله به مشاهده میرسد. دم نقد، این رویدادهای تاریخی می تواند حبیب الله را در دیدگاه خواننده یک جوانمرد استوار و پایمرد پایدار ـ جوانمرد و پایمرد ایکه آب انگور و بوی گندم سرمست و چشم سیرش بار آورده بود.

ادامه دارد...